saqarTvelos buneba - qvabuli

საქართველოს ქვაბულები

 

ქვაბული - (ინგ. Structural basin) (რუს. Котловина)

 დედამიწის ზედაპირის რელიეფის უარყოფითი ფორმა, რომელსაც აქვს მეტ-ნაკლებად იზომეტრიული მოხაზულობა ან ოდნავ წაგრძელებულია. მორფოლოგიურად შეიძლება იყოს ბრტყელძირიანი, ჯამისებრი და სხვა. წარმოშობით - ტექტონიკური, ვულკანური, ეროზიული, მყინვარული, დეფლაციური, კარსტული და სხვა.

ზღვის ფსკერის გეომორფოლოგიაში გამოყოფენ გარდამავალი ზონის ქვაბულებს, რომლებიც დაკავებულია გეოსინკლინური ზღვებით, და ოკეანურ ქვაბულებს, ოკეანის საგების ყველაზე დიდ უარყოფით ფორმებს. როგორც წესი მოზრდილი ქვაბულები ამოვსებულია წყლით, შესაბამისად წარმოიქმნება ტბა.

საქართველოში როგორც ტიპურ მთიან ქვეყანაში კარგად არის გამოხატული რელიეფის ჩადაბლებული ფორმები, რაც ხშირად გეომორფოლოგიურ  პროცესებთანაა დაკავშირებული. საინტერესო ისტორია აქვს მაგ. საქართველოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ მხარეში არსებული დიდი რიწის ტბის ქვაბულს.

რიწის ტბის ქვაბული ეგზოტექტონიკურია და მისი წარმოქმნა დაკავშირებულია კლდეზვავთან, რომელმაც შეაგუბა მდინარე ლაშიფსა და შექმნა კავკასიის ერთ-ერთი ულამაზესი მთის ტბა. ანალოგიური ბედ-იღბალი განიცადეს საქართველოს სხვა ტბებმაც.

მაგალითები სტრუქტურული აუზების:

ევროპა
Hampshire BasinUnited Kingdom
London BasinUnited Kingdom
Paris BasinFrance
Permian BasinPoland, northern GermanyDenmark, the Netherlands, the North Sea, and Scotland
Trinidad and Tobago
Southern BasinTrinidad
შეერთებული შტატები
Albuquerque BasinNew Mexico Paradox BasinUtah and Colorado
Appalachian BasinEastern United States Permian BasinTexas and New Mexico
Big Horn BasinWyoming Piceance BasinColorado
Black Warrior BasinAlabama and Mississippi Powder River BasinWyoming and Montana
Delaware BasinTexas and New Mexico Raton BasinColorado and New Mexico
Denver BasinColorado Sacramento BasinCalifornia
Illinois BasinIllinois San Juan BasinNew Mexico and Colorado
Los Angeles BasinCalifornia Uinta BasinUtah
Michigan BasinMichigan Williston BasinMontana and North Dakota
North Park Colorado Basin Wind River BasinWyoming
ავსტრალია
Amadeus Basin Cooper Basin
Bowen Basin Galilee Basin
სამხრეთ ამერიკა
Chaco Basin, Argentina, Bolivia and Paraguay Neuquén Basin, Argentina and Chile
Magallanes Basin, Chile Paraná Basin, Argentina, Brazil, Paraguay and Uruguay