klimati - Weqa-quxili

 

ჭექა-ქუხილი - (ინგ. Thunderstorm) (რუს. Гроза)

ატმოსფერული მოვლენა, რომლის დროსაც ღრუბლებში ან ღრუბლებსა და დედამიწის ზედაპირს შორის ხდება ელექტრული განმუხტვა – ელვა, რომელსაც ჭექა-ქუხილი ახლავს თან. როგორც წესი, ჭექა-ქუხილი წარმოიქმნება მძლავრ გროვა-წვიმის ღრუბლებში და დაკავშირებულია თქეშთან, სეტყვასთან და ქარის გრიგალისებურ გაძლიერებასთან.

ჭექა-ქუხილი განეკუთვნება ადამიანისთვის ყველაზე საშიშ ბუნებრივ მოვლენებს: დარეგისტრირებული სასიკვდილო შემთხვევების რაოდენობის მიხედვით მხოლოდ წყალდიდობა იწვევს უფრო მეტი ადამიანის დაღუპვას.

ჭექა-ქუხილის ეტაპები

თბილ ჰაერს აქვს უფრო დაბალი სიმკვრივე ვიდრე ცივ ჰაერს, ამიტომ თბილი ჰაერი ადის ზემოთ ცივი ჰაერის გავლით, საჰაერო ხომალდების მსგავსად. ღრუბლები ყალიბდება შედარებით თბილი ჰაერის მიერ ცივ ჰაერში ტენის გადატანით. იმდენად, რამდენადაც ტენიანი ჰაერი ზემოთ მიიწევს, მისი გაცივება იწვევს ორთქლის გადაქცევას ჰაერის კონდენსატად. როდესაც ტენი კონდენსირდება, მისგან თავისუფლდება ენერგია, რომელიც ცნობილია, როგორც აორთქლების ლატენტური ენერგია, რომელიც საშუალებას აძლევს აღმავალი ჰაერის მასებს გაგრილდეს ნაკლებად, ვიდრე მისი გარემომცველი ჰაერი, რაც აგრძელებს ღრუბლის აღმასვლას. თუ ატმოსფეროში საკმარისადაა არასტაბილურობა, მაშინ წვიმის ღრუბლების ფორმირების პროცესი დიდი ხნის განმავლობაში გრძელდება, რასაც თან ახლავს ელვა და ქუხილი. ჩვეულებისამებრ ჭექა-ქუხილის ფორმირებას სჭირდება სამი პირობა: ტენიანობა, არასტაბილური ჰაერის მასა და აღმავალი ძალა (სითბო).

მიუხედავად სახეობისა ნებისმიერი ჭექა-ქუხილის ფორმირება სამ ეტაპს გადის: განვითარების, მომწიფებისა და განბნევის ეტაპებს. საშუალო ჭექა-ქუხილს გააჩნია 24 კმ (15 მილი) სიგრძის დიამეტრი. ატმოსფეროში არსებული პირობების გათვალისწინებით, ეს სამი ეტაპი საშუალოდ 30 წუთის განმავლობაში მიმდინარეობს.

არსებობს ჭექა-ქუხილის ოთხი ძირითადი ტიპი: ერთუჯრედიანი, მრავალუჯრედიანი, შკვალის ხაზი (აგრეთვე ეწოდება მრავალუჯრედიანი ხაზი) და სუპერუჯრედიანი. ის, თუ რომელი ტიპი ფორმირდება დამოკიდებულია ატმოსფეროს ფენებში არასტაბილურობასა და შედარებითი ქარის პირობებზე ("ქარის გადატანა"). ერთუჯრედიანი ჭექა-ქუხილი ფორმირდება დაბალი ვერტიკალური ქარის გადაადგილებით და გრძელდება 20-30 წუთის განმავლობაში. ორგანიზებული ჭექა-ქუხილი და ღრუბლების გროვას / ხაზებს შეიძლება ჰქონდეს მეტად ხანგრძლივი სიცოცხლის ციკლი, რადგან ისინი ქმნიან მნიშვნელოვან ვერტიკალურ ქარებს გარემოში, რაც ხელს უწყობს მეტად ძლიერი აღმავალი ნაკადების განვითარებას, ასევე მკაცრი ამინდის სხვადასხვა ფორმებს. სუპერუჯრედი ყველაზე ძლიერი ჭექა-ქუხილია, რაც ასოცირდება დიდ სეტყვასთან, ძლიერ ქარებთან და ტორნადოს ფორმირებასთან.

კონდენსაციისგან ლატენტური სითბოს გამოთავისუფლება განისაზღვრება მნიშვნელოვანი კონვექციასა და თითქმის არარსებულ კონვექციას შორის. ის ფაქტი, რომ ჰაერი ზოგადად ზამთრის თვეებში მეტად ცივია და შესაბამისად ვერ ხერხდება წყლის ორთქლის შენარჩუნება და ეს უკავშირდება ლატენტურ სითბოს, ამიტომ მნიშვნელოვანი კონვექცია (წვიმები, ჭექა-ქუხილები) ამ პერიოდის განმავლობაში იშვიათია. თოვლის ქარიშხალი ერთადერთი სიტუაციაა, სადაც მამოძრავებელი მექანიზმები ხელს უწყობენ ძალიან მკაცრი გარემო პირობების მაჩვენებლების ზრდას რაც, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, წარმოადგენს იმ არქეტიპს, რომელიც ხელს უწყობს კონვექციას. ჰაერიდან გამოთავისუფლებული ლატენტური ჰაერის მასები ზემოთ მიიწევენ და თოვლის სახით წარმოქმნილი ნოტიო კონდენსატი ეხმარება კონვექციის პოტენციალის ზრდას, თუმცა ამ შემთხვევაში მინიმალურად. აგრეთვე არსებობს თოვლის თოვლის ჭექა-ქუხილის სამი სახეობა - ოროგრაფიული, ჰაერის მასებისა და ფრონტალური.

საზღვრები და მამოძრავებელი (გამომწვევი) ძალები

მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა არსებობდეს ატმოსფეროში ისეთი ფენა, რომელსაც გააჩნია CAPE- ის დადებითი მნიშვნელობა, იმ შემთხვევაში, თუ ჰაერი ვერ მიაღწევს ან ვერ ავა ამ დონემდე, ყველაზე მნიშვნელოვანი კონვექცია, რომელიც ხდება FCL-ზე, ვერ მოახერხებს რეალიზებას. ეს შეიძლება მოხდეს მრავალი მიზეზის გამო. პირველ რიგში ეს არის ჩაფხუტის, ან კონვექციური შეფერხების შედეგი (CIN / CINH). პროცესი, რომელსაც შეუძლია შეამციროს ეს დათრგუნვა არის დედამიწის ზედაპირის გათბობა და ფორსირება. ასეთი მამოძრავებელი მექანიზმები ხელს უწყობს აღმავალ ვერტიკალურ სიჩქარეს, რომელიც ხასიათდება სისწრაფით, რაც შედარებით დაბალია იმასთან შედარებით, რაც შეინიშნება ჭექა-ქუხილის დროს. აქედან გამომდინარე, ეს არ არის რეალური ჰაერის მიწოდება მის LFC-ზე, რომელიც "არღვევს" შეკავების ფაქტორს, არამედ მეტად აიძულებს სიცივის შეკავებას ადიაბატურად. აიძულებს ინჰიბირების ინჰიბიციას. ეს დაუპირისპირდება ან "შეწყვეტს" ტემპერატურის მომატებას სიმაღლეზე, რომელსაც ადგილი აქვს გარსის ინვერსიის დროს.

მამოძრავებელი მექანიზმები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიონ ინჰიბირების (შეკავების) რღვევა,წარმოადგენენ ისეთ ძალებს, რომლებიც წარმოქმნიან ატმოსფეროს ზედა ნაწილში მასის გარკვეულ ევაკუაციას ან ატმოსფეროს დაბალ ფენებში ჭარბ მასებს, რაც გამოიწვევს შესაბამისად ზედა დონის გადახრას ან ქვედა დონის შერწყმას. ამ მდგომარეობას ხშირად მოჰყვება აღმავალი ვერტიკალური მოძრაობა. კერძოდ, ცივი ფრონტი, ზღვის / ტბის ნიავი, გადინების საზღვარი, ან ატმოსფეროს, როგორც მოკლე ტალღის, ასევე გრძელი ტალღის მქონე გრიგალური დინამიკის (დიფერენციალური დადებითი გრიგალის ადვექცია) მეშვეობით. რეაქტიული ნაკადის დინამიკის მეშვეობით კოროლიზის და ზეწოლის (წნევის) გრადიენტური ძალების დისბალანსი იწვევს სუბგეოსტროფულ და სუპერგეოსტროფულ ნაკადებს, რომელსაც ასევე შეუძლია აღმავალი ვერტიკალური სიჩქარეები. არსებობს რამდენიმე სხვა ატმოსფერული მოვლენები, რომლებსაც შეუძლიათ აღმავალი ვერტიკალური სიჩქარეების წარმოქმნა.

სირთულეები, რომლებიც დაკავშირებულია მკაცრ ნოტიო კონვექციასთან

ტივტივი არის ჭექა-ქუხილის (უამინდობის) ზრდის მიზეზი და ეს აუცილებელია ნებისმიერი მკაცრი საფრთხისათვის ჭექა-ქუხილის დროს. არსებობს სხვა პროცესები, რომლებიც ყოველთვის არ არის თერმოდინამიკური და რომლებსაც შეუძლიათ გაზარდონ აღმასვლის ძალა. მათ შორისაა განახლებული როტაცია, დაბალი დონის კონვერგენცია (შერწყმა) და მასების გამოთავისუფლება ზემო ნაკადიდან ძლიერი ზემო დონის ქარებისა და რეაქტიული ნაკადების გავლით.

ჭექა-ქუხილის გეოგრაფია

დედამიწაზე ერთდროულად დაახლოებით ათას ხუთასი ჭექა-ქუხილი მოქმედებს, განმუხტვების საშუალო ინტენსივობა ფასდება, როგორც 100 ელვა წამში. პლანეტის ზედაპირზე ჭექა-ქუხილი არათანაბრად არის განაწილებული. ოკეანეების თავზე ჭექა-ქუხილი დაახლოებით ათჯერ უფრო ნაკლებად გვხვდება, ვიდრე კონტინენტებზე. ტროპიკულ და ეკვატორულ ზონაში (30° ჩრდილოეთ განედიდან 30° სამხრეთ განედამდე) თავმოყრილია ელვის განმუხტვების საერთო რაოდენობის 78%. ჭექა-ქუხილის აქტივობის მაქსიმუმი ცენტრალურ აფრიკაზე მოდის. არქტიკისა და ანტარქტიდის პოლარულ რაიონებში და პოლუსებზე ჭექა-ქუხილი პრაქტიკულად არ ხდება. ჭექა-ქუხილის ინტენსივობა მზედ მიჰყვება: ჭექა-ქუხილების მაქსიმუმი ზაფხულზე (საშუალო განედებში)და ნაშუადღევზე მოდის. რეგისტრირებული ჭექა-ქუხილების მინიმალური რაოდენობა მოდის მზის ამოსვლამდე პერიოდზე. ჭექა-ქუხილზე ასევე მოქმედებს ადგილის გეოგრაფიული თავისებურებები: ჭექა-ქუხილის მძლავრი ცენტრებია ჰიმალაებისა და კორდილიერების მთიან რაიონებში.

ჭექა-ქუხილის ღრუბლის განვითარების სტადიები

ჭექა-ქუხილის ღრუბლის წარმოქმნის აუცილებელი პირობებია კონვექციის ან სხვა ისეთი მექანიზმის განვითარების პირობები, რომელიც ქმნის ნალექების წარმოსაქმნელად საკმარისი ტენის მარაგის აღმავალ ნაკადებს, და ისეთი სტრუქტურის არსებობა, რომელშიც ღრუბლის ნაწილაკების ნაწილი თხევად, ნაწილი კი გაყინულ მდგომარეობაში იმყოფება. კონვექცია, რომელიც იწვევს ჭექა-ქუხილის განვითარებას, შემდეგ შემთხვევებში წარმოიქმნება:

დედამიწის ზედაპირთან მიმდებარე ჰაერის ფენის არათანაბარი გაცხელებისას სხვადასხვა სახის განფენილ ზედაპირებზე. მაგალითად, არათანაბარი გაცხელებისას წყლისა და ხმელეთის ზედაპირების თავზე, რაც წყლისა და ნიადაგის ტემპერატურების სხვაობით არის გამოწვეული. მსხვილი ქალაქების თავზე კონვექციის ინტენსივობა მნიშვნელოვნად უფრო მაღალია, ვიდრე ამ ქალაქების გარეუბნებში.
ატმოსფერულ ფრონტებზე თბილი ჰაერის აღმასვლის ან ცივი ჰაერით მისი გამოდევნისას. ატმოსფერული ონვექცია ატმოსფერულ ფრონტებზე მნიშვნელოვნად უფრო ინტენსიური და ხშირია, ვიდრე ერთგვაროვანი მასების შიდა კონვექცია. ფრონტალური კონვექცია ხშირად ფენა-წვიმის ღრუბლებთან და გადაუღებელ ნალექებთან ერთდროულად ვითარდება, რაც ნიღბავს როვა-წვიმის ღრუბლების წარმოქმნის პროცესს.
მთის მასივების რაიონებში ჰაერის აღმა სვლისას. ადგილზე მცირე ამაღლების არსებობაც კი იწვევა ღრუბლების წარმოქმნის პროცესის გაძლიერებას (იძულებითი კონვექციის ხარჯზე). მაღალი მთები კონვექციის განვითარებისთვის განსაკუთრებით რთულ პირობებს ქმნიან და თითქმის ყოველთვის ზრდიან მის განმეორებადობას და ინტენსივობას.

ჭექა-ქუხილის ყველა ღრუბელი, მისი ტიპის მიუხედავად, თანმიმდევრობით გადის გროვა-ღრუბლის, ჭექა-ქუხილის ზრდასრული ღრუბლისა და დაშლის სტადიებს.

ჭექა-ქუხილის ღრუბლების კლასიფიკაცია

ერთ ხანს ჭექა-ქუხილის კლასიფიკაციას აწარმოებდნენ მათი მოქმედების ადგილის მიხედვით, მაგალითად ლოკალური, ფრონტალური ან ოროგრაფიული. ამჟამად უფრო მიღებულია ჭექა-ქუხილის კლასიფიცირება თავად ჭექა-ქუხილის მახასიათებლების შესაბამისად. ეს მახასიათებლები კი, ძირითადად, იმ მეტეოროლოგიურ გარემოზეა დამოკიდებული, რომელშიც ჭექა-ქუხილი ვითარდება. ჭექა-ქუხილის ღრუბლების წარმოქმნის ძირითადი და აუცილებელი პირობაა ატმოსფეროს არამდგრადი მდგომარეობა, რომელშიც აღმავალი დინებები ყალიბდება. ასეთი დინებების სიდიდისა და სიმძლავრისშესაბამისად წარმოიქმნება ჭექა-ქუხილის სხვადასხვა ტიპის ღრუბლები.

ერთუჯრედიანი ღრუბელი

ერთუჯრედიანი გროვა-წვიმის ღრუბელი (Cumulonimbus, Cb) ვითარდება მცირეგრადიენტულ ბარომეტრულ ველში სუსტი ქარის არსებობის დღეებში. მას მასის შიდა ანუ ლოკალურ ჭექა-ქუხილს უწოდებენ. ის შედგება ცენტრალურ ნაწილში აღმავალი ნაკადის მქონე კონვექციური უჯრედისგან. მან შესაძლოა მიაღწიოს ჭექა-ქუხილისა და სეტყვის ინტენსივობას და სწრაფად დაიშალოს ნალექების ცვენით. ასეთი ღრუბლის ზომებია: განივი 5-20 კმ, ვერტიკალური 8-12 კმ, სიცოცხლის ხანგრძლივობა – დაახლოებით 30 წუთამდე, ზოგჯერ 1 საათამდე. ჭექა-ქუხილის შემდეგ ამინდი მნიშვნელოვნად არ იცვლება. ჭექა-ქუხილი იწყება დარის გროვა-ღრუბლების წარმოქმნით (Cumulus humilis). ხელსაყრელი პირობების არსებობისას წარმოქმნილი გროვა-ღრუბლები სწრაფად იზრდება როგორც ვერტიკალური, ასევე ჰორიზონტალური მიმართულებით, ამავდროულად, აღმავალი ნაკადები თითქმის ყველგან არის ღრუბელში და მათი სიჩქარე იზრდება 5 მ/წმ-დან 15-20 მ/წმ-მდე. დაღმავალი ნაკადები ძალიან სუსტია. გარემომცველი ჰაერი აქტიურად აღწევს ღრუბელში ღრუბლის საზღვარსა და მწვერვალზე შერევის გამო. ღრუბელ გადადის გამო Cumulus mediocris სტადიაზე. კონდენსაციის შედეგად წარმოქმნილი წყლის უწვრილესი წვეთები ასეთ ღრუბელში უფრო მსხვილ წვეთებად ერთდება, რომლებიც ზევით მიაქვს მძლავრ აღმავალ ნაკადებს. სანამ ღრუბელი ჯერ კიდევ ერთგვაროვანია და შედგება აღმავალი ნაკადით შეკავებული წყლის წვეთებისგან, ნალექები არ მოდის. ღრუბლის ზედა ნაწილში, თუ წყლის წვეთები უარყოფითი ტემპერატურების ზონაში მოხვდება, ისინი თანდათანობით იწყებენ ყინულის კრისტალებად გარდაქმნას. ამ დროს ღრუბელი გადადის მძლავრი გროვა-ღრუბლის სტადიაზე (Cumulus congestus). ღრუბლის შერეული შემადგენლობა იწვევს ღრუბლის ელემენტების გამსხვილებას და ნალექების მოსვლის პირობების შექმნას. ასეთ ღრუბელს გროვა-წვიმის ღრუბელს (Cumulonimbus), ან გროვა-წვიმის მელოტ ღრუბელს (Cumulonimbus calvus) უწოდებენ. ვერტიკალური ნაკადების სიჩქარე მასში 25 მ/წმ-ს აღწევს, ხოლო მწვერვალის დონე აღწევს 7-8 კმ სიმაღლეს. ნალექების აორთქლებული ნაწილაკები აცივებს გარემომცველ ჰაერს, რაც იწვევს დაღმავალი ნაკადების შემდგომ გაძლიერებას. სიმწიფის სტადიაზე ღრუბელში ერთდროულად არსებობს ჰაერის როგორც აღმავალი, ასევე დაღმავალი ნაკადები.

დაშლის სტადიაზე ღრუბელში უპირატესად დაღმავალი ნაკადებია, რომლებიც თანდათანობით მთელ ღრუბელს ავსებენ.

მრავალუჯრედიანი კლასტერული ღრუბელი

ეს არის ჭექა-ქუხილის ყველაზე გავრცელებული სახე, რომელიც მეზო-მასშტაბურ (10-დან 1000 კმ-მდე მასშტაბის მქონე) პერტურბაციებთან არის დაკავშირებული. მრავალუჯრედიანი კლასტერი შედგება ჭექა-ქუხილის უჯრედების ჯგუფისგან, რომლებიც მოძრაობს, როგორც ერთი მთლიანი მიუხედავად იმისა, რომ კლასტერში ყოველი უჯრედი ჭექა-ქუხილის ღრუბლის განვითარების სხვადასხვა სტადიაზე იმყოფება. სიმწიფის სტადიაში მყოფი ჭექა-ქუხილის ღრუბლები, ჩვეულებრივ, კლასტერის ცენტრალურ ნაწილშია განლაგებული, ხოლო დაშლადი ღრუბლები – კლასტერის ქარზურგა მხარეს. მათი  განივი ზომებია 20-40 კმ, მათი მწვერვალები, არც თუ იშვიათად, ტროპოპაუზამდე ადის და სტრატოსფეროში აღწევს. მრავალუჯრედიანმა კლასტერულმა ღრუბლებმა შეიძლება გამოიწვიოს სეტყვა, თქეში და ქარის შედარებით სუსტი შკვალური დაბერვა. მრავალუჯრედიან კლასტერში ცალკე აღებული თითოეული უჯრედი სიმწიფის სტადიაში დაახლოებით 20 წუთი იმყოფება; თავად მრავალუჯრედიანი კლასტერი შეიძლება არსებობდეს რამდენიმე საათის განმავლობაში. ჭექა-ქუხილის აღნიშნული ტიპი, ჩვეულებრივ, უფრო ინტენსიურია, ვიდრე ერთუჯრედიანი ჭექა-ქუხილი, მაგრამ სუპერ-უჯრედიან ჭექა-ქუხილზე ბევრად უფრო სუსტია.

სუპერ-უჯრედიანი ხაზოვანი ჭექა-ქუხილი (შკვალების ხაზები)

სუპერ-უჯრედიანი ხაზოვანი ჭექა-ქუხილი წარმოადგენს ჭექა-ქუხილების ხაზს ფრონტის წინა ხაზზე ქარის დაბერვების ხანგრძლივი, კარგად განვითარებული ფრონტით. შკვალების ხაზი შეიძლება იყოს უწყვეტი ან რღვეული. მოახლოვებული მრავალუჯრედიანი ხაზი გამოიყურება, როგორც ღრუბელთა მუქი კედელი, რომელიც, ჩვეულებრივ, დასავლეთის მხრიდან ფარავს ჰორიზონტს (ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში). ჰაერის ახლო-ახლოს განლაგებული დიდი რაოდენობის აღმავალი/დაღმავალი ნაკადები ჭექა-ქუხილის აღნიშნული კომპლექსის მრავალუჯრედიანად კვალიფიცირების საშუალებას იძლევა მიუხედავად იმისა, რომ მისი ჭექა-ქუხილის სტრუქტურა მკვეთრად განსხვავდება მრავალუჯრედიანი კლასტერული ჭექა-ქუხილისგან. შკვალების ხაზები შესაძლოა იძლეოდეს სეტყვას და ინტენსიურ თქეშს, მაგრამ ისინი უფრო იმით არიან ცნობილი, რომ ქმნიან ძლიერ დაღმავალ ნაკადებს. შკვალების ხაზი თავისი თვისებებით ახლოსაა ცივ ფრონტთან, მაგრამ ჭექა-ქუხილის მოქმედების ლოკალურ შედეგს წარმოადგენს. ხშირად შკვალების ხაზი ცივი ფრონტის წინ წარმოიქმნება. რადარის სურათებზე ეს სისტემა მოზიდულ მშვილდს (bow echo) ჰგავს. აღნიშნული მოვლენა ჩრდილოეთ ამერიკისთვის არის დამახასიათებელი, ხოლო ევროპაში და რუსეთის ევროპული ტერიტორიაზე უფრო იშვიათად შეინიშნება.

სუპერ-უჯრედიანი ჭექა-ქუხილი

ძირითადი სტატია: სუპერ-უჯრედი

სუპერ-უჯრედი ჭექა-ქუხილის ყველაზე მაღალორგანიზებული ღრუბელია. სუპერ-უჯრედიანი ღრუბლები შედარებით იშვიათია, მაგრამ ყველაზე დიდ საშიშროებას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის, სიცოცხლისა და ქონებისთვის. სუპერ-უჯრედიანი ღრუბელი ერთუჯრედიანის მსგავსია იმით, რომ ორივეს აღმავალი ნაკადის ერთი ზონა აქვს. სხვაობა სუპერ-უჯრედის ზომებშია: დიამეტრი დაახლოებით 50 კმ, სიმაღლე 10-15 კმ (არც თუ იშვიათად ზედა საზღვარი აღწევს სტრატოსფეროში) ერთიანი ნახევრადწრიული გრდემლით. სუპერ-უჯრედიან ღრუბელში აღმავალი ნაკადის სიჩქარე მნიშვნელოვნად აღემატება სხვა ტიპის ჭექა-ქუხილის ღრუბლების სიჩქარეს და 40-60 კმ/სთ-ს აღწევს. ძირითადი თავისებურება, რაც სუპერ-უჯრედიან ღრუბელს სხვა ტიპის ღრუბლებისგან განასხვავებს, არის ბრუნვა. სუპერ-უჯრედიანი ღრუბლის მბრუნავი აღმავალი ნაკადი (რადარულ ტერმინოლოგიაში მას მეზოციკლონს უწოდებენ) ქმნის ექსტრემალური ძალის ამინდის მოვლენებს, როგორიცაა გიგანტური სეტყვა (5-სმ-ზე მეტი დიამეტრის), შკვალური ქარი 40 მ/წმ/დე სიჩქარით და ძლიერი, დამანგრეველი სმერჩები. გარემო პირობები სუპერ-უჯრედიანი ღრუბლის წარმოქმნის ძირითადი ფაქტორია. აუცილებელია ჰაერის ძალიან ძლიერი კონვექციური მერყეობა. ჰაერის ტემპერატურა მიწასთან (ჭექა-ქუხილამდე) უნდა იყოს +27 ... +30 და მეტი, მაგრამ მთავარი აუცილებელი პირობაა ცვალებადი მიმართულების ქარი, რომელიც ბრუნვას იწვევს. ასეთი პირობები მიიღწევა ქარის გადანაცვლებისას საშუალო ტროპოსფეროში. ძლიერ ნაკადს აღმავალ ნაკადში წარმოქმნილი ნალექები ზედა დონის გავლით გადააქვს დაღმავალი ნაკადის ზონაში. ამგვარად, აღმავალი და დაღმავალი ნაკადები ცალკევდება სივრცეში, რაც უზრუნველყოფს ღრუბლის არსებობას ხანგრძლივი დროის განმავლობაში. ჩვეულებრივ, სუპერ-უჯრედიანი ღრუბლის წინა პირზე სუსტი წვიმა აღინიშნება. კოკისპირული წვიმა აღინიშნება აღმავალი ნაკადის ზონის მახლობლად, ხოლო ყველაზე ძლიერი ნალექები და მსხვილი სეტყვა მოდის ძირითადი აღმავალი ნაკადის ზონიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ყველაზე საშიში პირობები შემჩნეულია ძირითადი აღმავალი ნაკადის ზონის მახლობლად (ჩვეულებრივ ჭექა-ქუხილის უკანა ნაწილისკენ გადანაცვლებული).

ჭექა-ქუხილის ღრუბლების ფიზიკური მახასიათებლები

თვითმფრინავებითა და რადარებით დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ჭექა-ქუხილის ერთი უჯრედი, ჩვეულებრივ, აღწევს 8-10 კმ სიმაღლეს და დაახლოებით 30 წუთს არსებობს. იზოლირებული ჭექა-ქუხილი, ჩვეულებრივ, განვითარების სხვადასხვა სტადიაზე მყოფი რამდენიმე უჯრედისგან შედგება და დაახლოებით ერთი საათი არსებობს. მსხვილი ჭექა-ქუხილის დიამეტრი, შესაძლოა, ათეულობით კილომეტრს აღწევდეს, მისი მწვერვალი 18 კმ-ზე მაღლა ადიოდეს, ხოლო ჭექა-ქუხილმა მრავალი საათი გასტანოს.

აღმავალი და დაღმავალი ნაკადები

იზოლირებულ ჭექა-ქუხილში აღმავალ და დაღმავალ ნაკადებს, ჩვეულებრივ 0,5-დან 2,5 კმ-მდე დიამეტრი და 3-დან 8 კმ-მდე სიმაღლე აქვთ. ზოგჯერ აღმავალი ნაკადის დიამეტრი 4 კმ-საც აღწევს. დედამიწის ზედაპირის სიახლოვეს ნაკადები, როგორც წესი, იზრდება დიამეტრში, მათი სიჩქარე კი კლებულობს უფრო მაღლა განლაგებულ ნაკადებთან შედარებით. აღმავალი ნაკადისთვის დამახასიათებელი სიჩქარე 5-დან 10 მ/წმ დიაპაზონშია და 20 მ/წმ-საც აღწევს მსხვილი ჭექა-ქუხილის ზედა ნაწილში. კვლევითი თვითმფრინავები, რომლებიც 10 000 მ-ის სიმაღლეზე არღვევენ ჭექა-ქუხილის ღრუბელს, არეგისტრირებენ 30 კმ/ზე მეტ სიჩქარეს აღმავალი ნაკადებისთვის. უძლიერესი აღმავალი ნაკადები აღინიშნება ორგანიზებულ ჭექა-ქუხილში.

შკვალები

2010 წლის აგვისტოს შკვალის წინ გატჩინაში.

ზოგიერთ ჭექა-ქუხილში იქმნება ჰაერის ინტენსიური დაღმავალი ნაკადები, რომლებიც დედამიწის ზედაპირზე დამანგრეველი ძალის ქარს იწვევს. ზომების მიხედვით ასეთ ნაკადებს შკვალებს ან მიკროშკვალებს უწოდებენ. 4 კმ-ზე მეტი დიამეტრის მქონე შკვალს შეუძლია 60 მ/წმ-მდე სიჩქარის ქარის წარმოქმნა. მიკროშკვალები შედარებით მცირე ზომისაა, მაგრამ 75 მ/წმ-დე სიჩქარის ქარს იწვევს. თუ შკვალის წარმომქმნელი ჭექა-ქუხილი ყალიბდება საკმაოდ თბილი და ტენიანი ჰაერისგან, მიკროშკვალს თან სდევს ინტენსიური კოკისპირული წვიმები. მაგრამ თუ ჭექა-ქუხილი მშრალი ჰაერისგან წარმოიქმნება, ნალექები შეიძლება აორთქლდეს (ნალექების ზოლების აორთქლება ჰაერში ანუ ვირგა – virga)  და მიკროშკვალი მშრალი იქნება. ჰაერის დაღმავალი ნაკადები სერიოზული საფრთხეა თვითმფრინავებისთვის, განსაკუთრებით აფრენის ან დაფრენის დროს, რადგან ისინი მიწასთან ახლოს წარმოქმნიან ქარს, რომელიც ანაზდეულად იცვლის სიჩქარეს და მიმართულებას.

ვერტიკალური განვითარება

ზოგადად, აქტიური კონვექციური ღრუბელი მანამ იმოძრავებს ვერტიკალურად, სანამ არ დაკარგავს ცურვადობას. ცურვადობის დაკარგვა გამოწვეულია იმ დატვირთვით, რომელსაც ქმნის ღრუბელში ფორმირებული ნალექები ან გარშემო არსებული მშრალი ცივი ჰაერი, ან ამ ორი პროცესის კომბინაცია. ღრუბლის ზრდის შეჩერება ასევე შეუძლია ინვერსიის ბლოკირების ფენას, ანუ იმ ფენას, რომლის ტემპერატურა სიმაღლის ზრდასთან ერთად მატულობს. ჭექა-ქუხილის ღრუბლები, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 10 კმ სიმაღლეს აღწევს, მაგრამ ზოგჯერ, შესაძლოა, 20 კმ-ზე მაღლაც კი ავიდეს. როდესაც ატმოსფეროში მაღალია ტენის შემცველობა და არასტაბილურობა, ხელსაყრელი ქარის დროს ღრუბელი შეიძლება გაიზარდოს ტროპოპაუზამდე იმ ფენამდე, რომელიც ატმოსფეროს სტრატოსფეროსგან გამოყოფს. ტროპოპაუზა ხასიათდება თითქმის მუდმივი ტემპერატურით მთელ სიმაღლეზე და ცნობილია, როგორც მაღალი სტაბილურობის არე. აღმავალი ნაკადის სტრატოსფეროსთან მოახლოვებისას, ძალიან მალე ღრუბლის მწვერვალში ჰაერი გარშემო არსებულ ჰაერზე უფრო ცივი და მძიმე ხდება და მწვერვალის ზრდა ჩერდება. ტროპოპაუზის სიმაღლე დამოკიდებულია ადგილის განედზე და წელიწადის სეზონზე. ის ვარირებს 8 კმ-დან პოლარულ რეგიონებში 18 კმ-მდე და მეტად ეკვატორთან.

როდესაც კონვექციური გროვა-ღრუბელი აღწევს ინვერსიის ბლოკირების ფენას ტროპოპაუზაში, ის იწყებს ყოველმხრივ გადინებას და წარმოქმნის ჭექა-ქუხილის ღრუბლებისთვის დამახასიათებელ „გრდემლს“. როგორც წესი, ქარს, რომელიც გრდემლის დონეზე უბერავს, ღრუბლის მასალა გადააქვს ქარის მიმართულებით.

ტურბულენტობა

თვითმფრინავი, რომელიც ჭექა-ქუხილის ღრუბელში მიფრინავს (გროვა-წვიმის ღრუბლებში ფრენა აკრძალულია), ჩვეულებრივ, რყევაში ხვდება, რომელიც თვითმფრინავს ზემოთ, ქვემოთ, გვერდზე აგდებს ღრუბლის ტურბულენტური ნაკადების ზემოქმედებით. ატმოსფერული ტურბულენტობა დისკომფორტს უქმნის თვითმფრინავის ეკიპაჟს და მგზავრებს და იწვევს არასასურველ დატვირთვას თვითმფრინავზე. ტურბულენტობა სხვადასხვა ერთეულებით იზომება, მაგრამ უფრო ხშირად მას ზომავენ g ერთეულებში – თავისუფალი ვარდნის აჩქარებით (1g = 9,8 მ/წმ2). 1 g-ს ტოლი შკვალი ქმნის თვითმფრინავისთვის საშიშ ტურბულენტობას. ინტენსიური ჭექა-ქუხილების ზედა ნაწილში რეგისტრირებულია სამ g-მდე ვერტიკალური აჩქარება.

ჭექა-ქუხილის მოძრაობა

ჭექა-ქუხილის ღრუბლის სიჩქარე და მოძრაობა დამოკიდებულია ქარის მიმართულებაზე, პირველ რიგში კი ღრუბლის იმ აღმავალი და დაღმავალი ნაკადების ურთიერთქმედებაზე, რომლებიც ჰაერის ნაკადს ატმოსფეროს შუა ფენებში გადააქვს, სადაც ჭექა-ქუხილი ვითარდება. იზოლირებული ჭექა-ქუხილის გადაადგილების სიჩქარე, ჩვეულებრივ, 20 კმ/სთ-ია, მაგრამ ზოგიერთი ჭექა-ქუხილი ბევრად უფრო სწრაფად მოძრაობს. ექსტრემალურ ვითარებაში აქტიური ცივი ფრონტების გავლის დროს ჭექა-ქუხილის ღრუბელი შეიძლება 65-80 კმ/სთ სიჩქარით მოძრაობდეს. ჭექა-ქუხილთა უმრავლესობაში ჭექა-ქუხილის ძველი უჯრედების დაშლის შესაბამისად, თანამიმდევრულად წარმოიქმნება ახალი უჯრედები. სუსტი ქარის დროს ცალკე აღებულ ერთ უჯრედს არსებობის განმავლობაში ძალიან მოკლე გზის, არაუმეტეს 2 კილომეტრის გავლა შეუძლია; მაგრამ უფრო მსხვილ ჭექა-ქუხილებში ახალ უჯრედებს უშვებს დაღმავალი ნაკადი, რომელიც მომწიფებული უჯრედიდან გამოედინება, რაც სწრაფი მოძრაობის შთაბეჭდილებას ტოვებს, რომლის მიმართულება ყოველთვის არ თანხვდება ქარის მიმართულებას. დიდ მრავალუჯრედიან ჭექა-ქუხილებში არსებობს შემდეგი კანონზომიერება: ახალი უჯრედი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ყალიბდება გადამტანი საჰაერო ნაკადის მიმართულებიდან მარჯვნივ და სამხრეთ ნახევარსფეროში გადამტანი საჰაერო ნაკადის მიმართულებიდან მარცხნივ.

ენერგია

ენერგია, რომელსაც მოქმედებაში მოჰყავს ჭექა-ქუხილი, იმ ფარულ სითბოშია, რომელიც წყლის ორთქლის კონდენსაციის დროს გამოთავისუფლდება და ღრუბლის წვეთებს წარმოქმნის. ატმოსფეროში წყლის ყოველი გრამის კონდენსაციისას გამოიყოფა დაახლოებით 600 კალორია სითბო. როდესაც წყლის წვეთები იყინება ღრუბლის ზედა ნაწილში, თითოეულ გრამზე დამატებით 80 კალორია სითბო გამოიყოფა. გამოთავისუფლებული ფარული სითბური ენერგია ნაწილობრივ აღმავალი ნაკადის კინეტიკურ ენერგიად გარდაიქმნება. ჭექა-ქუხილის სრული ენერგია უხეშად შეგვიძლია შევაფასოთ ღრუბლიდან ნალექების სახით გამოსული წყლის საერთო რაოდენობის საფუძველზე. ტიპიურია დაახლოებით 100 მილიონი კილოვატ-საათის რიგის ენერგია, რაც, მიახლოებითი შეფასებით, 20 კილოტონა ბირთვული მუხტის ექვივალენტურია (მართალია, ეს ნერგია გამოიყოფა უფრო დიდ სივრცესა და უფრო დიდი დროის განმავლობაში). დიდ მრავალუჯრედიან ჭექა-ქუხილს, შესაძლოა, 10-ჯერ და 100-ჯერ მეტი ენერგია ჰქონდეს.

ამინდის მოვლენები ჭექა-ქუხილის დროს დაღმავალი ნაკადები და შკვალური ფრონტები

ჭექა-ქუხილში დაღმავალი ნაკადები წარმოიქმნება იმ სიმაღლეებზე, რომლებზედაც ჰაერის ტემპერატურა გარემომცველი სივრცის ჰაერის ტემპერატურაზე ნაკლებია და ეს ნაკადი კიდევ უფრო ცივდება, როდესაც მასში დნობას იწყებს ნალექების გაყინული ნაწილაკები და ორთქლდება ღრუბლის წვეთები. დაღმავალ ნაკადში არა მხოლოდ გარშემო არსებულ ჰაერზე უფრო მკვრივია, არამედ მას აქვს მოძრაობის რაოდენობის ჰორიზონტალური მომენტი, რომელიც ასევე განსხვავდება გარშემო არსებული ჰაერის შესაბამისი მაჩვენებლისგან. თუ დაღმავალი ნაკადი წარმოიქმნა მაგალითად, 10 კმ სიმაღლეზე, ის დედამიწის ზედაპირს ბევრად უფრო მეტი ჰორიზონტალური სიჩქარით მიაღწევს, ვიდრე ქარის სიჩქარეა დედამიწასთან. მიწასთან ეს ჰაერი ჭექა-ქუხილის წინ გამოიწევა სიჩქარით, რომელიც მთლიანი ღრუბლის მოძრაობის სიჩქარეზე მეტია. სწორედ ამიტომ დედამიწიდან დამკვირვებელი ჰაერის ცივი ნაკადით გრძნობს ჭექა-ქუხილის მიახლოვებას ჯერ კიდევ მანამ, სანამ ჭექა-ქუხილის ღრუბელი მის თავს ზემოთ აღმოჩნდება. დაღმავალი ნაკადი დედამიწის ზედაპირთან გავრცობისას ქმნის 500 მეტრიდან 2 კმ-მდე სიღრმის ზონას, რომელშიც მკაფიოდ განსხვავდება ნაკადის ცივი ჰაერი და ის თბილი, ტენიანი ჰაერი, რომლისგანაც ჭექა-ქუხილი ყალიბდება. ასეთი შკვალური ფრონტის გავლა ადვილად განისაზღვრება ქარის გაძლიერებით და ტემპერატურის უეცარი კლებით. ჰაერის ტემპერატურა 5 წუთის განმავლობაში, შესაძლოა, შემცირდეს 5°C-ით და მეტითაც. შკვალი წარმოქმნის მისთვის დამახასიათებელ შკვალურ კარიბჭეს ჰორიზონტალური ღერძით, ტემპერატურის ანაზდეული დაცემით და ქარის მიმართულების შეცვლით.

ექსტრემალურ შემთხვევებში დაღმავალი ნაკადით შექმნილი შკვალის ფრონტმა ექსტრემალურ შემთხვევებში, შესაძლოა, 50 მ/წმ-ზე მეტ სიჩქარეს მიაღწიოს და დააზიანოს სახლები და ნათესები. ძლიერი შკვალური ქარები უფეო ხშირად მაშინ წარმოიქმნება, როდესაც ჭექა-ქუხილების ორგანიზებული ხაზი საშუალო სიმაღლეებზე ძლიერი ქარის პირობებში ვითარდება. ხალხი შეიძლება ფიქრობდეს, რომ ეს ნგრევა სმერჩით არის გამოწვეული. თუ არავინაა სმერჩისთვის დამახასიათებელი ძაბრის მსგავსი ღრუბლის მნახველი, ნგრევის მიზეზების დადგენა შესაძლებელია ქარით გამოწვეული ნგრევის თავისებურებების მიხედვით. სმერჩებში ნგრევის წრიული სურათი იქმნება, ხოლო დაღმავალი ნაკადით გამოწვეული ჭექა-ქუხილის შკვალი ნგრევას, უპირატესად, ერთი მიმართულებით იწვევს. ცივ ჰაერს, ჩვეულებრივ, წვიმა მოსდევს. ზოგ შემთხვევაში წვიმის წვეთები მთლიანად ორთქლდება ვარდნის დროს, რაც მშრალ ჭექა-ქუხილს იწვევს. საწინააღმდეგო ვითარებაში, რომელიც ძლიერი მრავალუჯრედიანი და სუპერ-უჯრედიანი ჭექა-ქუხილისთვის არის დამახასიათებელი, მოდის ძლიერი წვიმა სეტყვით, რაც უეცარ წყალდიდობას იწვევს.

სმერჩები

სმერჩი ძლიერი, მაგრამ მცირე მასშტაბის გრიგალია ჭექა-ქუხილის ღრუბლებს ქვეშ, დაახლოებით ვერტიკალური, მაგრამ ხშირად გაღუნული ღერძით. სმერჩის პერიფერიიდან ცენტრისკენ წნევის ვარდნილი 100-200 ჰპ-ს შეადგენს. სმერჩში ქარის სიჩქარე შეიძლება 100 მ/წმ-ს აჭარბებდეს, თეორიულად, მას შეუძლია ბგერის სიჩქარემდე მისვლა. რუსეთში სმერჩი შედარებით იშვიათად წარმოიქმნება, მაგრამ უდიდესი ზარალი მოაქვს. ყველაზე ხშირად აქ სმერჩი მეორდება რუსეთის ევროპული ნაწილის სამხრეთში.

თქეში

მცირე ჭექა-ქუხილში ინტენსიური ნალექების ხუთწუთიანი პიკი შეიძლება 120 მმ/სთ-ს აჭარბებდეს, ხოლო დანარჩენ დროს წვიმა მთელი რიგით ნაკლებად ინტენსიური იყოს. საშუალო ჭექა-ქუხილი დაახლოებით 2,000 კუბურ მეტრ ნალექს იძლევა, მაგრამ მსხვილ ჭექა-ქუხილს ათჯერ მეტის მოცემა შეუძლია. დიდ, ორგანიზებულ ჭექა-ქუხილებს, რომლებიც მეზომასშტაბურ კონვექციურ სისტემებთან არის დაკავშირებული, 10-დან 1000-დე მილიონი კუბური მეტრი ნალექების შექმნა შეუძლია.

ჭექა-ქუხილის ღრუბლის ელექტრული სტრუქტურა

ელექტრული მუხტების განაწილება და მოძრაობა ჭექა-ქუხილის ღრუბელში და მის გარშემო რთული, უწყვეტად ცვალებადი პროცესია. ამის მიუხედავად, შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ღრუბლის სიმწიფის სტადიაში ელექტრული მუხტების განაწილების სურათი. დომინირებს დადებითი დიპოლური სტრუქტურა, რომელშიც დადებითი მუხტი ღრუბლის ზედა ნაწილშია, ხოლო უარყოფითი – მის ქვეშ, ღრუბლის შიგნით. ღრუბლის ძირში და მის ქვემოთ ქვედა დადებითი მუხტია. ატმოსფერული იონები, მოძრაობენ რა ელექტრული ველის ზემოქმედებით, ღრუბლის საზღვრებზე აყალიბებენ მაეკრანებელ ფენებს, რომლებიც ფარავს ღრუბლის ელექტრულ სტრუქტურას გარეშე დამკვირვებლისგან. გაზომვები აჩვენებს, რომ განსხვავებულ გეოგრაფიულ პირობებში ჭექა-ქუხილის ღრუბლის ძირითადი უარყოფითი მუხტი განლაგებულია იმ სიმაღლეებზე, სადაც გარშემო არსებული ჰაერის ტემპერატურა -5-დან -17°C-მდეა. რაც უფრო მეტია ღრუბელში აღმავალი ნაკადის სიჩქარე, მით უფრო მაღლა მდებარეობს უარყოფითი მუხტის ცენტრი. სივრცული მუხტის სიმკვრივე 1-10 კ/კმ3 დიაპაზონშია. ჭექა-ქუხილების შესამჩნევ ნაწილს მუხტების ინვერსიული სტრუქტურა აქვს: უარყოფითი მუხტი ღრუბლის ზედა ნაწილშია განთავსებული, დადებითი მუხტი ღრუბლის შიგნით, და აქვს სხვადასხვა პოლარულობის მოცულობითი მუხტების ოთხი ან მეტი ზონისგან შემდგარი რთული სტრუქტურა.

დაელექტროების მექანიზმი

ჭექა-ქუხილის ღრუბლის ელექტრული სტრუქტურის ფორმირების ასახსნელად მრავალ მექანიზმს გვთავაზობდნენ და ის დღესაც აქტიური კვლევის სფეროშია. ძირითადი ჰიპოთეზის არსი ის არის, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ღრუბლის უფრო მსხვილი და მძიმე ნაწილაკები  უპირატესად უარყოფითად იმუხტება, ხოლო შედარებით მსუბუქი და წვრილი ნაწილაკები დადებითად, მოცულობითი მუხტების სივრცული დაშორება იმის ხარჯზე ხდება, რომ მსხვილი ნაწილაკები უფრო სწრაფად ეცემა, ვიდრე ღრუბლის შედარებით წვრილი კომპონენტები. ეს მექანიზმი, მთლიანობაში თანხმდება ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებს, რომლებშიც გამოვლინდა მუხტის ძლიერი გადაცემა ყინულის ბურღულის ნაწილაკების (ბურღული არის გაყინული წყლის წვეთების ფოროვანი ნაწილაკები) ან სეტყვის ყინულის კრისტალების ურთიერთქმედებისას გადამეტცივებული წყლის წვეთების თანდასწრებით. კონტაქტის დროს გადაცემული მუხტის ნიშანი და სიდიდე გარშემო ჰაერის ტემპერატურისა და ღრუბლის წყლიანობის გარდა დამოკიდებულია ყინულის კრისტალების ზომებზე, შეჯახების სიჩქარესა და სხვა ფაქტორებზე. შესაძლებელია, დაელექტროების სხვა მექანიზმებიც მოქმედებდეს.  როდესაც ღრუბელში დაგროვილი მოცულობითი ელექტრული მუხტი საკმაოდ იზრდება, საწინააღმდეგო ნიშნით დამუხტულ სივრცეებს შორის ელვისებური განმუხტვა ხდება. განმუხტვა შეიძლება მოხდეს, ასევე, ასეთ ღრუბელსა და დედამიწას შორის, ღრუბელსა და ნეიტრალურ ატმოსფეროს შორის, ღრუბელსა და იონოსფეროს შორის. ტიპობრივ ჭექა-ქუხილში განმუხტვების ორი მესამედიდან 100 პროცენტამდე ღრუბლის შიდა განმუხტვაზე, ღრუბლებს შორის განმუხტვასა და ღრუბელსა და ჰაერს შორის განმუხტვაზე მოდის. დარჩენილი ნაწილი არის ღრუბელსა და დედამიწას შორის განმუხტვა. ბოლო წლებში გაირკვა, რომ შესაძლებელია ელვის ხელოვნურად გამოწვევა ისეთ ღრუბელში, რომელიც, ჩვეულებრივ პირობებში, არ გადადის ჭექა-ქუხილის სტადიაში. ღრუბელში, რომელსაც დაელექტროების ზონები აქვს და ელექტრულ ველებს ქმნის, ელვის ინიცირება შეუძლია მთებს, მაღლივ ნაგებობებს, თვითმფრინავს ან რაკეტას, რომელიც ძლიერი ელექტრული ველების ზონაში აღმოჩნდება.

უსაფრთხოების ზომები ჭექა-ქუხილის დროს.

უსაფრთხოების ზომებს განაპირობებს ის, რომ ელვა, ძირითადად უფრო მაღალ საგნებს ურტყამს. ეს იმის გამო ხდება, რომ ელექტრული მუხტი უმცირესი წინააღმდეგობის, ანუ ყველაზე მოკლე გზით მიდის.

ჭექა-ქუხილის დროს არც ერთ შემთხვევაში არ შეიძლება:

ელექტროგადამცემი ხაზების მახლობლად ყოფნა;
წვიმისგან დასაცავად ხის ქვეშ თავის შეფარება (განსაკუთრებით მაღალი ან ცალკე მდგომი ხის ქვეშ);
წყალსაცავებში ცურვა (რადგან მოცურავის თავი წყალს ზემოთ არის, გარდა ამისა წყალი, მასში გახსნილი ნივთიერებების წყალობით, კარგი ელექტროგამტარია);
ღია სივრცეში, „ტრიალ მინდორზე“ ყოფნა, რადგან ამ შემთხვევაში ადამიანი საგრძნობლად გამოირჩევა ზედაპირიდან;
ამაღლებულ ადგილზე, მათ შორის სახლის სახურავზე ასვლა;
ლითონის საგნებით სარგებლობა;
ფანჯრების სიახლოვეს ყოფნა;
ველოსიპედით და მოტოციკლით მგზავრობა.

ამ წესების დაუცველობა ხშირად გამხდარა ადამიანების დაღუპვის, ან დამწვრობისა და მძიმე ტრავმების მიღების მიზეზი.